BÀI THUYẾT TRÌNH
SINH HỌC THỰC VẬT
Cơ quan dinh dưỡng thực vật bậc cao
+ Cơ quan dinh dưỡng của thực vật bậc cao bao gồm: rễ, thân, lá.
+ Rễ, thân, lá có nguồn gốc chung là phát triển từ phôi, giữa chúng có những đặc điểm tương ứng về cấu tạo nhưng do phân bố ở các môi trường khác nhau và đảm nhận những chức năng chủ yếu khác nhau, do đó chúng có những đặc điểm riêng trong cấu tạo đặc trưng cho mỗi loại cơ quan.
Rễ cây
+ Là cơ quan dinh dưỡng dưới đất của cây, có nhiệm vụ chủ yếu là hút nước và muối khoáng.
+ Nó còn có chức năng như: giữ chặt cây vào đất, tham gia vào quá trình quang hợp và hô hấp của cây, dự trữ chất dinh dưỡng …
Rễ cây Đa
I. Hình thái ngoài của rễ cây
Các bộ phận của rễ cây: Bao gồm chóp rễ, miền sinh trưởng, miền phân hoá, miền hấp thu, miền vận chuyển.
A. Các bộ phận của rễ cây
1. miền trưởng thành
2. miền hấp thu
3. miền sinh trưởng
4. Chóp rễ
Rễ cây
1. Chóp rễ:
+ Là bộ phận tận cùng bao bọc bên ngoài đầu rễ, có tác dụng che chở cho mô phân sinh của rễ không bị tổn thương khi rễ đâm sâu vào đất.
+ Các tế bào của chóp rễ là những tế bào sống, thuộc mô mềm, bên trong có chứa nhiều tinh bột






2. Miền sinh trưởng: nằm ngay trong chóp rễ, là mô phân sinh đầu rễ, cấu tạo bởi các tế bào phân chia mãnh liệt làm cho rễ dài ra. Người ta chia ra các phần:
+ Tầng sinh bì: sinh ra lớp biểu bì đầu rễ.
+ Tầng sinh vỏ: sinh ra lớp vỏ sơ cấp của rễ cây.
+ Tầng sinh trụ: sinh ra phân trung trụ của cây.
* Cả ba tầng trên đều xuất phát từ một nhóm tế bào khởi sinh ở đỉnh rễ, nhóm tế bào đó họp lại thành đỉnh sinh trưởng của rễ.
Rễ cây
Rễ cây
3. Miền phân hoá: nằm trên vùng sinh trưởng, các tế bào của miền này đã bắt đầu phân hoá để hình thành các mô.
4.Miền hấp thu (miền lông hút): mặt ngoài miền có rất nhiều lông hút bao phủ, có tác dụng hút nước và muối khoáng từ đất. Miền đã có cấu tạo sơ cấp.
+ Khi cắt ngang qua tầng lông hút, người ta phân biệt được các phần chính sau (cấu tạo sơ cấp của rễ cây) :

Rễ cây
a. Lớp biểu bì
+ Biểu bì của rễ gồm các tế bào dài, có màng mỏng, thường xếp sát nhau, màng của tế bào biểu bì có thể hoá kutin hoặc hoá bần.
+ Biểu bì của rễ thường có một lớp tế bào, ở 1 số rễ không khí như cây họ Lan thì gồm nhiều tế bào có màng hoá bần, đó là mô hấp thu và dự trữ nứơc của cây.
+ Các tế bào biểu bì có thể hình thành lông rễ, nên miền này được gọi là miền lông rễ. Độ dài của lông rễ thường không đổi và có tính đặc trưng cho loài.
Rễ cây
b. Vỏ sơ cấp

+ Cấu tạo gồm nhiều lớp tế bào nhu mô, và có cấu tạo tương đối đồng đều. Đối với những rễ cây có sinh trưởng thứ cấp thì vỏ sơ cấp của rễ chỉ có cấu tạo bởi mầm. Đối với thực vật 1 lá mầm thì trong vỏ sơ cấp còn có các tế bào cương mô nằm rải rác (rễ cau, dừa…).

Rễ cây
+ Vỏ sơ cấp của rễ có các phần:
- Ngoại bì: nằm ngay dưới lớp biểu bì, gồm 1 hoặc nhiều lớp tế bào
- Nhu mô vỏ : gồm nhiều tế bào có màng mỏng cellulose sắp xếp đồng đều thành vòng hoặc dãy xuyên tâm. Tế bào nhu mô thường không chứa diệp lục.
- Nội bì : là lớp trong cùng của vỏ sơ cấp , thường gồm 1 lớp tế bào hình khối chữ nhật , sắp xếp sít nhau, thường có cấu tạo đặc trưng bởi khung caspari

Lát cắt ngang rễ cây
Rễ cây
c. Trung trụ : là phần giữa của rễ cây gồm các phần chính sau đây :
+ Trụ bì hoặc vỏ trụ : là lớp ngoài cùng của trung trụ , nằm ngay sát nội bì , gồm các tế bào nhu mô có màng mỏng , thường có kích thước nhỏ hơn và xếp so le với các tế bào nội bì .
+ Vỏ trụ có thể gồm 1 hoặc nhiều lớp
+ Hệ thống dẫn
- Các bó gỗ và libe nằm riêng biệt, sắp xếp xen kẽ nhau theo kiểu bó bó dẫn xuyên tâm.
- Gỗ sơ cấp của rễ cây phân hóa theo hướng hướng tâm.
+ Tuỷ (ruột) : Là phần trong cùng của rễ cây, gồm những tế bào có màng mỏng, hình tròn hoặc đa giác.
5. Miền vận chuyển (miền trưởng thành):
+ Vận chuyển nước và muối khoáng từ rễ lên thân, nâng đỡ ở thân. Miền đã có cấu tạo thứ cấp.
+ Cấu tạo thứ cấp của rễ cây được hình thành là do hoạt động của tầng sinh bần-lục bì và tầng phát sinh libe-gỗ.
- Tầng sinh bần - lục bì được hình thành từ lớp vỏ trụ, nó phân chia thành 2 lớp tế bào là lớp ngoài và lớp trong:
Lớp ngoài có khả năng hoạt động để phân sinh để hình thành nên tầng phát sinh vỏ. Từ tầng phát sinh vỏ sẽ hình thành nên lớp chu bì của rễ cây.
Tầng phát sinh libe - gỗ (tầng phát sinh trụ) đã bắt đầu xuất hiện. Tầng phát sinh trụ được hình thành từ những tế bào nhu mô tủy kết hợp với những tế bào của lớp vỏ trụ còn lại.
+ Cấu tạo thứ cấp của rễ cây có thể phân biệt được 2 phần rõ rệt:
- phần bên ngoài thường mỏng hơn, gồm tất cả các mô từ tầng phát sinh trụ trở ra, trong đó chiếm phần nhiều là libe thứ cấp, được gọi là phần vỏ thứ cấp của rễ cây.
- phần còn lại ở bên trong, dày hơn rất nhiều, chứa chủ yếu là các yếu tố của gỗ thứ cấp, gọi là phần gỗ của rễ cây.
B. Các kiểu rễ
1. Rễ chính và rễ bên - hệ rễ trụ
a. Rễ chính: là rễ được phát triển trực tiếp từ rễ phôi, thường có vị trí cắm thẳng, đâm sâu vào đất. Rễ chính và rễ bên là đặc điểm của hệ rễ thực vật 2 lá mầm và cây hạt trần. Hệ rễ đó được gọi là hệ rễ trụ.
12. Rễ chính
13. Rễ con
14. Chóp rễ
b. Rễ phụ và hệ rễ chùm : Rễ phụ không phải là rễ được tạo ra từ rễ chính hay rễ bên mà là từ thân hoặc lá. Nó được hình thành từ phần dưới của thân, cành, nơi gần với đất ẩm hoặc hình thành từ thân rễ (thân ngầm).

Rễ phụ ở cây Đa
Rễ chùm
c. Nốt sần và rễ nấm:
+ Nốt sần : là kiểu rễ thường gặp ở cây họ đậu và 1 số đại diện của đại diện của họ khác. Trên rễ xuất hiện các nốt nhỏ sần như là các biến dạng của rễ.
+ Rễ nấm: là sự sống chung giữa rễ các cây thực vật bậc cao với nhiều loài nấm trong đất. Có các kiểu rễ nấm chính sau:
- Rễ nấm ngoài: sợi nấm tạo thanh 1 mô bao xung quanh rễ non của cây, chỉ xâm nhập vào các khoảng gian bào của những lớp ngoài cùng của vỏ rễ.
- Rễ nấm trong: các sợi nấm xâm nhập sâu vào các tế bào của vỏ rễ và tạo những chỗ lồi nhỏ.
- Rễ nấm trong và ngoài: sợi nấm nằm cả ở bên trong và bên ngoài của rễ, loại này thường gặp hơn cả.
Rễ Nấm
C. Các dạng biến thái của rễ
1. Rễ củ: là dạng biến thái không chỉ riêng của rễ, mà có sự tham gia của trụ trên và trụ dưới của lá mầm.
2. Củ: là phần phát triển nạc của rễ bên hoặc rễ phụ, đó là cơ quan dự trữ của cây, thường là tinh bột.

Củ Đậu
Củ Cải
3. Rễ chống (rễ cà kheo) : là rễ đặc trưng cho những loài cây sống ở ngập mặn ven biển, những cây này có rễ phụ phát triển mạnh thành hình cung rồi cắm xuống đất làm thành hệ thống chống cho cây chịu được những tác động của sóng, gió thủy triều.
Rễ chống ở cây Đước
4. Rễ bạnh: là rễ nằm ở phần tiếp giáp với thân, nằm nổi lên trên mặt đất và phát triển thành những phiến lớn. Thường gặp ở những cây gỗ vùng nhiệt đới (Đa, Sấu).

5.Rễ không khí: là rễ phụ phát triển từ thân, buông lơ lửng trong không khí, thường có màu lục. Ở trên bề mặt của những rễ này thường có 1 lớp vêlamen dày, là những tế bào chết, có màng dày hóa bần có khả năng hấp thụ nước trong không khí. Thường gặp ở cây họ Ráy và họ Lan.
Rễ không khí ở cây Đa
Rễ không khí ở cây hoa Lan
6. Rễ biểu sinh: thường gặp ở những cây biểu sinh, là những cây sống trên những cây khác (không phải ký sinh hay hoại sinh). Rễ loại này bám vào phần vỏ của những cây gỗ lớn nhò những rễ dẹp, những rễ này có khả năng hấp thu nước chảy dọc theo thân cây chủ, rễ cây thường có màu xanh (rễ cây 1 số loài Lan).

Rễ biểu sinh ở cây Phong lan
7.Rễ bám: là đặc điểm 1 số dây leo, các rễ này giúp cho cây bám chắc vào giá thể ( Trầu không…).
Rễ bám ở Trầu Không
8.Rễ hô hấp: thường gặp ở những cây ngập mặn, cây sống ở vùng đầm lầy, ở những nơi khó hấp thụ không khí. Rễ những cây này được chuyên hóa, ngoi lên mặt nước để hô hấp, trên bề mặt của rễ có rất nhiều lỗ vỏ ( Bụt mọc, Bần, Vẹt).
Rễ cây Đước
Rễ cây Bụt mọc
Rễ cây Bần
Rễ cây Mắm
9.Rễ giác mút: là rễ của các cây ký sinh hoặc bán ký sinh, những cây này có rễ cây đâm sâu vào nhu mô vỏ và các bó mạch của những cây khác để hút nước và các chất hữu cơ (Tầm gửi).


Rễ giác mút
Cây tầm gửi
Cây Tầm Gửi
Cây Tơ Hồng
Giác mút
10.Rễ thắt nghẹt ( rễ bóp cổ) : là rễ thường gặp ở những cây thuộc chi Ficus (Si, Đa, Bồ đề), có hệ rễ phụ phát triển mạnh, bóp chết cây chủ.
Rễ cây Đa bóp cổ
Chân thành cãm ơn các bạn đã lắng nghe

…The End…